Boşanma Sürecinde Mal Kaçırma ve Hukuki Çareler

Boşanma sürecinde mal kaçırma (eşlerden birinin mal varlığını diğerinin haklarını kısıtlamak amacıyla elden çıkarması), "Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi" kapsamında en sık karşılaşılan sorunlardan biridir. Türk Medeni Kanunu (TMK), bu tür kötü niyetli devirlere karşı diğer eşin "Katılma Alacağını" koruyan güçlü mekanizmalar öngörmüştür.

Bu süreci hukuki zemin, önleyici tedbirler ve tasfiye sırasındaki haklar olarak üç ana başlıkta inceleyebiliriz:

---

1. Hukuki Zemin: Eklenecek Değerler (TMK m. 229)

Mal rejiminin tasfiyesinde, kâğıt üzerinde mal varlığı "yok" veya "azalmış" görünse bile, kanun koyucu belirli şartlarda bu malları sanki hiç elden çıkarılmamış gibi hesaba katar. Buna "Eklenecek Değerler" denir.

İki temel durum söz konusudur:

• Son 1 Yıl İçindeki Karşılıksız Kazandırmalar: Mal rejiminin sona ermesinden (genellikle boşanma davasının açıldığı tarih) önceki bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan hediyeler dışındaki karşılıksız kazandırmalar (bağışlar vb.), tasfiye hesabına dahil edilir.
• Kötü Niyetli Devirler (Süre Sınırı Yoktur): Bir eşin, diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler, 1 yıl öncesinde yapılmış olsa dahi hesaba katılır. Burada kilit nokta "kastın" ispatıdır.

2. Dava Öncesi ve Dava Sırasında Alınacak Tedbirler

Mal kaçırmayı engellemek veya kaçırılan malın takibini yapmak için atılması gereken proaktif adımlar şunlardır:

A. İhtiyati Tedbir Talebi

Boşanma davası açılırken veya mal rejimi tasfiyesi davası ile birlikte, mevcut malların devrini önlemek için mahkemeden İhtiyati Tedbir talep edilmelidir.

• Tapu Kayıtlarına Şerh: Gayrimenkuller üzerine "davalıdır" şerhi veya tedbir konulması.
• Banka Hesaplarına Bloke: Mevduat hesaplarına tedbir konulması.
• Araç Kayıtlarına Tedbir: Trafik tescil kayıtlarına şerh düşülmesi.

Önemli Not: Yargıtay uygulamalarında, sadece boşanma davası içerisinde talep edilen mal rejimine ilişkin tedbirler bazen reddedilebilmektedir. Bu nedenle, mal rejimi tasfiyesi davasının boşanma ile birlikte açılması (harcı yatırılarak) ve tedbirin bu dosya üzerinden istenmesi daha garantili bir yoldur.

B. Aile Konutu Şerhi

Eğer taşınmaz aile konutu niteliğindeyse ve henüz satılmadıysa, Tapu Müdürlüğü'ne başvurarak (dava açmadan da yapılabilir) doğrudan Aile Konutu Şerhi koydurulabilir. Bu şerh, diğer eşin rızası olmadan evin satılmasını veya ipotek edilmesini engeller.

3. Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Alacağın Tahsili

Eş malı kaçırmış olsa bile, tasfiye davasında izlenecek strateji şudur:

1. Muvazaa İddiası (TBK m. 19): Eş, malı satmış gibi gösterip aslında bağışladıysa veya düşük bedelle tanıdık birine devrettiyse, bu işlemin muvazaalı (danışıklı) olduğu ve iptali gerektiği ileri sürülebilir.
2. Hesaba Dahil Etme: Mal fiilen elden çıkmış olsa bile, o malın devir tarihindeki değil, tasfiye tarihindeki (karara en yakın) sürüm değeri üzerinden hesaplama yapılır. Yani mal kaçıran eş, mal elinde olmasa bile, o malın bugünkü değeri üzerinden diğer eşe "Katılma Alacağı" ödemek zorunda kalır.
3. Üçüncü Kişiye Sorumluluk Yükleme (TMK m. 241): Eğer borçlu eşin mal varlığı, diğer eşin katılma alacağını ödemeye yetmiyorsa; karşılıksız kazandırma yapılan veya kötü niyetle mal devredilen üçüncü kişiden de eksik kalan miktar talep edilebilir. Buna "Üçüncü Kişiye Rücu" denir.

4. İspat Yükü ve Deliller

Mal kaçırma iddiasında ispat yükü, bunu iddia eden eştedir. Kullanılabilecek en güçlü deliller:

• Banka Kayıtları: Davadan hemen önce çekilen yüklü miktarlar veya yapılan transferler.
• Tapu Kayıtları (TAK BİS): Geçmişe dönük pasif tapu kayıtlarının celbi (kimin üzerine, ne zaman, kime devredilmiş?).
• Tanık Beyanları: "Malı kaçıracağını söylüyordu" şeklindeki görgüye dayalı tanıklıklar.
• Hayatın Olağan Akışı: Eşin malı sattığı paranın nereye harcandığının belgelenememesi (paranın buharlaşması), mal kaçırma kastının varlığına karinedir.

---

Özet Tablo: Eyleme Göre Hukuki Yol